Presentación "As troitas, miñas señoras"

Por Antonio Hernández

PRESENTADO EL LIBRO "As troitas, miñas señoras"  DEL DOCTOR JUAN JOSE MORALEJO

El libro “As troitas, miñas señoras”, reedición de “Guía para pilla-las troitas, miñas señoras” del Doctor Juan José Moralejo fue presentado en el salón del Casino de Santiago de Compostela.
Ante numeroso público, Víctor Freixanes, Miguel Piñeiro y Salvador García-Bodaño arroparon al autor.Víctor Freixanes, Director de Galaxia, dió la bienvenida al acto destacando la necesidad de reeditar corregida y ampliada la guía de Moralejo sin la catalogación de “guía”. Subrayó el sentido “coñón” del texto y la dosis de sensibilización que el libro supone sobre la contaminación y otros agentes agresivos.

Concluyó leyendo unos párrafos del libro para destacar el ejercicio de la pesca como una actividad en la que hay que superar la predación y propiciar el espíritu deportivo.
El escritor y periodista, Miguel Piñeiro, en su intervención hizo alusión a la literatura de pesca a través de los siglos, desde los clásicos hasta la actualidad.
Como amigo y compañero de pesca contó algún que otro sucedido con el Doctor.
Calificó a Moralejo como “Reómano Támbrico Vitalicio” proclamando que el autor tanto pescando como escribiendo y expresándose, es simplemente irrepetible.
El escritor Salvador García-Bodaño leyó el artículo que publicó El Correo Gallego (29.05.05) en su colaboración habitual “No pasar dos días” en el que avanza que esta nueva edición debe definirse como un memorial de curiosas e intrépidas experiencias en el noble ejercicio del arte de la pesca.
García-Bodaño aludió al entusiasmo por la suprema pesca de la trucha, a la habilidad narrativa de Moralejo y a su particular vínculo con la pesca a través de la gastronomía. El escritor finalizó definiendo el libro como “un hermoso pedazo de vida”.
Por su parte, el autor tuvo un primer reconocimiento para Alvaro Cunqueiro y Carlos Casares, prologuistas del libro en su edición original que se han mantenido en la actual.
“Salí truchero y también , en tiempos de veda, helenista, pero pillar a los aoristos de Homero es pataca minuta en comparación con pillar los reos de Os Mallos en el Tambre”.
Recordó como hace 25 años, Edicións Xerais y su amigo Xulián Maure le pidieron que contase algo de sus andanzas fluviales.
El autor puso especial énfasis en azotar a “los cerdos y túzaros que tienen ríos, fuentes y montes llenos de mierda”.
Concluyó agradeciendo la presencia de los asistentes y deseando que los ríos respondan a la fórmula química tradicional y correcta, H2OT, es dicir, Hidróxido de Troita y no a ese
otro hidróxido que es H2OM...

Intervención de Miguel Piñeiro

Boas tardes.
O amigo Juan José Moralejo púxome nun apuro.
Días atrás recibía a feliz nova da presentación do libro que me acompaña a cotío desde hai máis dun mes.
Cavilei que a mesiña de noite é demasiado prácida para un furafollas coma min, o salón quizais peca de finura e, con perdón, algún outro escatolóxico lugar da casa antóllaseme demasiado prosaico.
Por iso vai sempre comigo agardando que unha tarde de pesca se torza pola chuvia, polo vento ou pola torpe perda de varios trallos, para encarta-la cana e afociñar nas páxinas desta fermosura de libro.

Pero non me gustaría falarlles da obra, xa que logo deben descubrila vostedes mesmos.
Eu quixera cinguirme ó devandito apuro. Co libro nas mans, unha vez comprobado que a edición ten moito de corrixida e moito máis de aumentada, fun decidido á dedicatoria, quizais intrigado pola que figura no exemplar da tirada anterior –propiedade deste penitente- na que se pode ler unha mensaxe tan clara coma lacónica: “Menos mal que pica algún”.
Daquela barruntei que este Moralejo tiña que posuí-la xenética daqueles, obviamente, tamén Moralejo dos que, de pequeno, escoitaba falar moito ó meu pai e lamento non lembrar se tamén non me teño topado con algún suspenso co mesmo código xenético na miña etapa de matriculado, que non estudiante, da USC.

Dicía que pescando, un día de abril, o meu amigo agasalloume cun exemplar e sentín a necesidade de ir directo á dedicatoria. Non sabería dicirlles a santo de qué, pero a lembranza da anterior levoume con vehemencia á segunda páxina. Unha vez vista, supoño que na miña faciana podíase ve-lo impacto da emocionada e respectuosa dedicatoria: “Para o Duque do Sar do Duque do Tambre”.
Pois aínda non saíra do meu asombro cando recibo un correo no que o Duque do Tambre me indica a data deste acto, a presencia de Víctor e Salvador e a conveniencia e obrigatoriedade de participar no mesmo coa recomendación de non nos pasarmos en lou
vanzas e moito menos canonizalo. Velaquí está o apuro.

Escribindo sobre a pesca, Moralejo é coherente co home mesmo. Desde sempre a pesca é unha actividade ligada á evolución do Homo sapiens e desde os primeiros tempos do pensamento foi tema frecuentado.
Desde os autores clásicos que o profesor Moralejo ben coñece, coma Ovidio -a quen se lle atribúe un libro didáctico sobre a pesca-, ou outros que escribiron, non da pesca, senón de cómo preparala, como Apicio e Macio, ou máis tarde Alexandre Dumas -que escribiu dos peixes que comeu en Galicia- ou Josep Pla -que tamén probou o peixe en Vigo e na Guarda, como conta no libro Direcció Lisboa, publicada a parte de Galicia por Galaxia- ou os inevitables Isaac Walton, o xenial Cunqueiro, o Patriarca Otero e Torrente Ballester ata Emilio Fernandez Román referente actual do sector, a literatura de pesca está ateigada de páxinas gloriosas onde se amosa que a pesca non se limita a sacar peixes da auga.
A pesca tamén aparece no libro de Carlos Casares publicado por Galaxia, Hemingway en Galicia, onde se conta que o Nobel andou de pesca dous días completos polo Ulla e cando chegou á habitación, coa muller a carón del, escribiu: “no hubo peleas en dos días”.
E poucas actividades teñen unha “biblia” particular como temos nós no Manuscrito de Astorga.

Os que transformámo-la pesca en poesía atopamos nas páxinas deste libro un espello onde vemos reflectidas moitas das nosas vivencias de pesca. E digo moitas, non todas, aínda que o que non lle teña pasado ó meu amigo Moralejo non é nada doado que lle aconteza a outro. E iso que non lles conta o meigallo que ten cos salabres (enténdase sacadeira polos máis profanos).
Creo, pois, que queda clara a necesidade deste tipo de libros.
Debo celebrar que o meu querido Doutor poña ó alcance de calquera esta arma mortífera por dúas razóns: unha, porque ó le-lo libro se aprende a pescar e a sacar peixes do río a pouco cavadizo que un sexa, e segunda, en calquera momento de baixón anímico podes botarlle unha ollada ó libro e morrer de risa.
Ademais, é motivo de celebración tamén que o libro, posto que o autor pesca en galego, se poida ler e saborear na nosa lingua; satisfacción que non gozamos os que escribimos en castelán polo interese residual desta temática para as editoriais do noso País.

O Doutor non só amosa unha inclinación á escritura de pesca, senón á pesca propiamente, por iso no tempo de veda dá clase nas aulas da Universidade de Santiago. Só así poderemos entende-lo seu proceder no río.
Hai uns días estabamos un grupo de colegas da profesión que conseguimos uns permisos excepcionais para tenta-lo salmón no Ulla. Algún deste selecto grupo leva escamas de catro continentes nos galóns das súas canas. A dicir verdade, os dous días de pesca en Couso e Ximonde estiveron marcados pola chuvia que non tivemos nos dous últimos anos e que si caeu esa fin de semana, pero lonxe de se botar atrás, o Doutor deu todo unha lección de insistencia, perseveranza, mesmo teimosía e cabezonería, cun derroche físico espeluznante para ter xa sobrepasados os trinta e tantos.
Tiñan vostedes que velo a cullarillazo vivo, sen permitir intromisións no seu espazo aéreo vital. A única, e carecendo do pertinente permiso de pesca, foi a dunha londra -obviamente non é lectora de La Voz de Galicia- que cometeu a felonía de achega-las súas fauces ó peixe que circundaba o entorno peixeiro do noso protagonista.
Foi todo un gozo ve-lo amigo Moralejo como un poseso mallando O Cuartel Xeral, O Redondo e as Correntes de Reboredo baixo unha espectacular descarga de chuzos que levou ós outros pescadores a refuxiarse na caseta mentres el facía máis lances que actos van te-los nosos políticos nos próximos días.
Descoñezo o rictus que amosaría a de Eibar se chegase a ve-los desacougos e tolemia militante do Doutor o día en cuestión.

Este “Reómano Támbrico Vitalicio” -capaz de recoñecer que tal condición o pon en éxtase mística de tan alta voltaxe que ó seu lado San Juan de la Cruz é un pagán materialista- non oculta as súas avesas intencións de que canto reo pase por diante dos seus rapalas, moscas e culleriñas acaben no seu cesto. E é aquí onde nos podemos mosquear –termo moi apropiado como saben os mosqueiros- os demais pescadores cando vemos ó Doutor a rapalazo vivo polos Mallos, O Marcaso e o Pozo do Refuxio no Tambre, e ultimamente pola Pesqueira do Canal, en Herbón, no Baixo Ulla.

Vou rematando e fágoo coa obriga protocolaria e amiga de falar e facelo ben do home e da obra. Descoñezo se os motivei a vostedes a le-lo libro e sobre todo a mercalo, que tamén é sumamente importante xa que o Doutor acaba de mercar uns vadeadores novos e ten que os amortizar.
Debo recoñecer que o que non me cohibo pescando, propuxérame facelo atinando e dosificando os eloxios. Pero resulta moi difícil trasladarlles que Juan José Moralejo, tanto pescando coma escribindo e expresándose, é simplemente irrepetible, de aí a dor de abdominais coa que remato logo dunhas horas de pesca con el.

Agardo, querido amigo Juan José, que este libro que non tivo a proxección e a repercusión adecuada hai 25 anos, logre con esta edición e cos medios modernos todo o ben que ti e mais eu desexamos para nós e para os nosos ríos: saúde, que é o único que non temos nas nosas mans.
E postos a pedir, velaí vai outro desexo: que Moralejo siga oficiando por moitos anos con dúas plumas nas mans: a de pescar e a de escribir.

Por certo, xa me agradecerás que perdese unha tarde de pesca por estar aquí contigo.
Noraboa, Doutor e moitas grazas.

Intervención de Salvador García-Bodaño

(“No pasar dos días” EL CORREO GALLEGO 29.05.05)

As troitas, miñas señoras

Celebramos no Casino que o profesor e escritor Juán José Moralejo Álvarez, coa atinada recuperación do cabaleiresco título de As troitas, miñas señoras, veña de publicar a segunda edición (“corrixida e aumentada con lerias varias”, segundo el mesmo nos di) do seu exitoso e amenísimo libro sobre da pesca no río. Un libro que non será desacertado definir como un memorial de curiosas e intrépidas experiencias no nobre exercicio desa arte da pesca. Ou, xa que fixen antes unha sutil suxestión a respecto do que se me antolla como a certa modernización dun cabaleiro andante, camiñante de ribeiras fluviais e armado de todos os aparellos, entre civicamente heroico e animosamente quixotesco, paréceme oportuno que este divertido texto tamén se deba entender como libro das destemidas aventuras e desventuras do noso autor, por paraxes encantadoras máis que encantadas, sempre á busca e captura das súas devecidas e esquivas amadas.

Diante dun tal entusiasmo pola suprema pesca da troita, que ao longo das súas páxinas se nos transmite con habilidade narrativa, con chispa nas expresións e con notable riqueza idiomática, é de lei poñer aquí de manifesto que as coincidencias que me vencellan con tan arraigado espírito pesqueiro e deportivo, lamentablemente non son outras --salvo contadas tentativas de menor relevo e pésima memoria-- que aquelas que me caracterizan como un avezado pescador de mesa e relativamente experimentado troiteiro no mero tránsito gastronómico.

Direi, neste senso, sen embargo, que aínda non tiven a sorte de probar esa reencarnación das Náiades nas troitas do río Lengüelle, enxalzadas polo padal do Juán José Moralejo, pero servidor firmaría neste intre polas do Tambre, fritidas con habelencia --non queimadas--, de menos de mediano tamaño e á maneira das que poñen alá por Sigüeiro, cunha lasquiña de xamón por dentro da abertura do ventre, ou mesmo fritidas cun chisquiño mínimo de unto, como é outro costume nesta terra. Daquela, tampouco nada teño en contra (e ben que me gorentan) das fritidas con touciño magro, tal como Francisco Martínez Montiño, Cocinero mayor del Rey, llelas servía a D. Felipe IV, que, ademais doutros quefaceres palacianos, pese a súa lutuosa e triste figura seica era un bo gustador de troitas e de señoras.

Entre un pescador troiteiro deportivo, andador de coutos e coñecedor de pedras, recantos, pozos ou fervenzas, e a sedentaria imaxe dun pescador de troitas no prato, media unha distancia abismal. Por iso para o común dos mortais, para quen non nacemos con esa disposición e aptitudes, o libro de As troitas, miñas señoras é un libro revelador, un libro que desvela todo un mundo fascinante e traballoso que precede ao acto, por suposto que nada desprezable, de xantar unhas troitas, un reo ou un salmón. Representa toda unha historia precedente que ven, sen dúbida, arrequecer o noso coñecemento e o noso aprecio e gusto polas troitas. Todo un mundo que o noso amigo nos traslada con todos os seus afáns e satisfaccións.

Mais temos de percibir, ademais, nese testemuño que Moralejo nos entrega, o que ten de denuncia de procedementos innobres, de comportamentos ilegais, de actitudes agresivas ao medio natural e, mesmo, ao medio social: o varrido dos ríos con redes (aquelas dúas redes na Tamoeira), os electrocutadores de troitas (como no Maruzo), o emprego do trobisco, do carburo, do cal, do verme da mosca da carne, ou aquel vello velliño que ateigara o seu cesto con cento e medio de troitas a eito, as silveiras, a contaminación...

Benquerido amigo, que as Náiades te sexan favorables, que poidas seguir a pescar en paz e que nolo contes tan ben como neste fermoso anaco de vida que escribiches.

Intervención do Autor

AS TROITAS, MIÑAS SEÑORAS

Amigas e amigos: hei de comezar por agradecer moi cordialmente a vosa presenza na presentación das miñas Troitas, que van contar con tres portavoces de luxo, Víctor, Miguel e Salvador, cuxa presencia ­‑en especial a de Salvador por razóns persoais que no é do caso detallar agora‑ tamén agradezo moi vivamente.

Tamén hai capítulo para as ausencias, pois a ausencia xa longa e natural de Cunqueiro agravousenos ca perda inxusta, prematura, do amigo Carlos Casares, que hoxe tiña que estar aquí e no uso da palabra. Na presentación da primeira versión do meu libricho xa fixen notar que era un bocadillo ó revés, co xamón por fóra –Cunqueiro e Casares‑ e o pan, que son eu, por dentro.

O meu pai era da zamorana Tierra del Vino, a miña nai era de O Ribeiro. Con eses antecedentes xenéticos e mais coa educación familiar recibida eu debería saír Alcohólico Apostólico, Romano, pero saín troiteiro para que se vexa o que pesa o medio ambiente, que no meu caso non é medio, senón enteiro, a tope, porque falo de Cortegada do Miño, Noso Pai, do que teño escrito que o que non o coñece ben e non o ama mellor non sabe nin polo forro qué é Galicia.

Saín troiteiro e tamén, en tempos de veda, helenista, pero pillar os aoristos de Homero é pataca minuta en comparanza con pillar os reos de Os Mallos no Tambre. Dicía ben Platón que non hai que confundir o urxente, a vulgar nómina mensual, co importante, a temporada da máis alta liturxia que viron os séculos. Direivos que pola educación familiar recibida xa perdín a conta das igrexas nas que me axeonllei, pero fóra dese circuito non houbo para mín máis que dos lugares sagrados nos que me axeonllar: a casa de Beethoven en Bonn e o nacemento do Miño no Pedregal de Irimia.

En 1981 Edicións Xerais e o amigo Xulián Maure pedíronme que contase algo das miñas andainas fluviais. Eu pensei en As troitas, miñas señoras, coa distancia e co respecto que eu sentía para me non permitir as confianzas con que daquela Delibes escribía de Mis amigas, las truchas. Xulián Maure quixo porllesr diante o de Guía para pillalas porque tiña unha confianza nas miñas capacidades de pescantín que xa lle curou Santa Lucía. Agora o de Guía xa non está na nova versión da que é responsable efectivo e, sobre todo, afectivo o amigo Víctor, de Galaxia, insistente e xeneroso.

Como Moralejo que son, tiña que empezar en latín e ¡velaí vai! ex abundantia cordis os loquitur: a boca fala do que o corazón rebosa …: este libro, que, insisto, non podería ser Guía para pillar nada porque dí o Evanxeo que, se un cego guía a outro cego, ámbolos dous van dar no foxo, … este libro, digo, é un libro que foi escrito / vivido no río día a día e logo na casa non houbo máis que o envorcar no papel, pero a tempo de non borrarmos dos cinco sentidos o lentume da terra e da herba, os amieiros, as fervenzas do río enrabechado e as táboas largacías da augas mainas, a garza tola, a competencia das londras, o ir e vir nervioso do esquío … e ¡madía leva! tamén os reos e as troitas, que levo pescado xa un pequeno feixe, e sinto que non estea rentes de min a miña posesión máis veterana para vos dar fe de que non minto: falo dunha caixa de culleriñas que reservo para a miña Catedral Basílica, é dciri, para o Deva en Cortegada, e que leva comigo trinta e oito anos, é dicir, que xa leva vistas trinta e oito troitas polo menos.

Hai unha definición inglesa do pescador como home que madruga para contar trolas e non vou dicir eu que no meu libricho estea a verdade, toda a verdade e nada máis que a verdade, pero sí digo que chego mesmo ó masoquismo en me azoutar polas miñas inepcias e, se algo minto, é máis por culpa de algún lector papaleisón que da mala intención do escribidor. Por exemplo, póñome a estrebillar que nun lance desastrado metín a cucharilla nun ollo, pero que non houbo problema porque levo sempre unha gillette e cortei a córnea, botei fóra a cucharilla, lavei o ollo no río con coidado de non deixar dentro do globo ningún alevín de troita, cosín con tanza e pasei 24 horas vendo doble, pero xa vou mellor … e ó día seguinte recibo unha chamada grimosa e alporizada dun lector, que cómo se me ocurre, que manda carallo qué home bruto e ousado … ¿Qué queredes que faga? Pois felicitarme de non ser asesor fiscal ou de asuntos matrimoniais e de non ter tal cliente.

En fin, se eu levase un diario rigoroso das miñas pescatas, tería que ser cousa como: Martes, día 8, picáronme unha troita, sete ortigas, dez silveiras … Xoves, día 10, soamente picaban as ortigas … Domingo, 13, ¡miragre!, seis troitas … Hoxe, por exemplo, déronme as seis da mañán no Ulla, en Herbón: as troitas non estaban polo labor de picar, os pementos non picarán ata setembro e tampouco no podería pescar un frade franciscano, porque eses non pican nunca son sempre xente seráfica e pacífica.

Vou rematar cunha nota na que si quixen que o meu libro sexa Guía e para moito máis e moito mellor que pillar troitas. Puxen énfase e teima en azoutar a grea de porcos e túzaros que teñen ríos, fontes e montes cheos do lixo que deixa cair a súa ineducación. Teño escrito sobre o IPRENA, antítese do ICONA que quere conservar a Naureza, mentras o IPRENA é o Instituto dos que a queren preservar¸é dicir, enchela da enxurrada de preservativos que hai por todo recanto onde se pode facer o que dicía Roa Bastos que era o máis serio que podía facer a criatura humana na superficie da súa Nai Terra.

Galicia, país no que a cifra tópica dos mil ríos é curta curtísima, ten dereito a ser mellor tratada. Eu quero ríos que respondan á fórmula química tradicional e correcta, H2OT, é dicir, Hidróxido de Troita. Non quero, non queremos, ríos dese outro hidróxido que é H2OM. Permitídime, santiagueses, este parrafiño, p. 211, do que escribín co medo de Galicia sexa cada vez máis Galixia:

"Paseo agora polo Sarela, augas abaixo do Patrimonio Cultural da Humanidade. Digo mal o de augas abaixo e teño que dicir lixos abaixo porque as cheas do inverno mídense pola cota á que chega a inmundicia: ¿Ves esa enxurrada de botes, ferranchos e farrapos, ves aquela tea que foi calzoncillo nunhas nádegas xacobeas e agora, pendurado daquela póla por riba da túa cabeza, é testemuña de que non houbo seca no inverno?

Pois fíxate ben no que ves e non vaias pensar que é miudeza made in Cudomundo, senón que é fina merda urbana, producida e (des)coidada con amor por unha cidade que non dá feito a concertos, conferencias, exposicións, congresos. Unha cidade que bota por fóra de universitarios. Unha cidade que certamente merece ser capital de Galixia".

En fin, agradezo ex totissimo corde a presenza de todos vós, pero non vos ides sen que vos diga o que xa dixen en Sigüeiro: hai que me comprar e ler o libro. Se non pican as troitas, que piquen os amigos.

volver a índice de colaboraciones