Presentación do libro "LAMPREAS E PESQUEIRAS"

Por Alberto Torres

 

Padrón é a mesma esencia de Galicia. Padrón é un anaco de historia, de vencellos coa terra, de saúde para a nosa alma cando latexa co mesmo ritmo que o noso corazón.
Un traballo en galego, cesureño-catoirés, tiña que asomar os ollos no Padrón do Ullán e do Sar de Rosalía.
O libro “Lampreas e Pesqueiras” de Miguel Piñeiro foi presentado no salón Camilo José Cela, do Chef Rivera, moito Chef de Dios, que fala cos seus pratos, cos que falou Cela, cos que falou o meu amigo, xornalista-altruista, cidadán do mundo máis galego que propio mundo, Piñeiro.
Como preámbulo introductorio, proxectouse un vídeo adicado ás pesqueiras, ás artes de pesca e á cultura lampreeira. Moito se ten loitado polo noso e moito queda por loitar. É curioso como o sinxelo fai máis arma que as reviravoltas administrativas. Este libro é sinxelo pero lle da voltas ao noso. Un exemplo de galeguidade, de frío no Ulla, choiva no Tea cando buscaba a última pesqueira do último morador do río; de Miño, pai dos pais de ríos. Este libro que ven do río dalle voltas a Galicia, mentras outros sempre están a voltas con ela.
É un traballo xornalisto-altruista; logo, dun escritor de raza, de quinto libro, de quintaesencia.
Xa no turno de intervencións, tomou a palabra o Director de Galaxia, Víctor Freixanes quen subliñou a experiencia xornalística e investigadora do autor neste campo.
Posteriormente o restaurador Chef Rivera fixo un canto ás excelencias gastronómicas deste ancestral peixe.
Na súa quenda, o escritor e xornalista madrileño Joaquín España -exercendo de galego adoptivo en adoptivo galego- centrouse na especial amizade que mantén desde hai máis de vinte anos con Piñeiro e deu un paseo polas súas vivencias nesta terra á que está tan vencellado.

O catedrático e compañeiro de pesca do autor, Juan José Moralejo, grande-grande entre os grandes, destacou a excelencia técnica e informativa do texto e a beleza e calidade do material gráfico e fotográfico, ademáis de incidir na falla de saúde que teñen os ríos galegos.
Non foches Joaquín, foches Xaquín. Un portento, talento, de amizade incontrolable. Non foches Moralejo, foches mesmo unha pesqueira robusta que avanza na eternidade e na galeguidade.
O prestixioso arquitecto César Portela, amigo persoal da familia Piñeiro, destacou o abandono no que están sumidas estas construcións hidráulicas e reparou na fonda amizade que mantivo co pai do autor.
Miguel Piñeiro, como continuación de Portela, fixo un encendido alegato en defensa das Pesqueiras do Ulla para concluir entregando uns sorprendentes agasallos en proba de agradecemento: a César Portela un debuxo do seu pai Agustín do ano 1950, a Chef Rivera unha tarxeta manuscrita do Nobel padronés Camilo José Cela do ano 1983 e a Víctor Freixanes como Presidente da Fundación Otero Pedrayo, unha carta do Patriarca das Letras Galegas do ano 1964. A Moralejo e a España, apalabroulle un salmón en Ximonde para 2009.
Altruista. Patrimonio familiar aos foros adecuados. Xornalista, polas mesmas e obvias razóns evidentes. Escritor, porque sobran as palabras. Galego.

Prólogos de
Ferrán Adriá
e Juan Mari Arzak

Epílogo de Juan José Moralejo

 

Publicación: Novembro de 2008

 

EDITORIAL GALAXIA

 

Ver portada ampliada

Ao acto asistiron un centenar de persoas entre as que se encontraban o Alcalde de Padrón Camilo Froján, o Tenente Alcalde Eloi Carbia, o Director Xeral de Política Financeira e Tesouro da Xunta Eugenio García Lalinde, o Tenente Alcalde de Pontecesures Rafael Randulfe, o científico Fernando Cobo, os doctores Pérez Sánchez, Lucho Lajos, Margarita Pérez e Carlos Lorenzo, o filólogo Paulino Novo, o responsable de relacións institucionais do Grupo Correo Gallego Ignacio Balboa, o secretario da Federación Galega de Caza Manuel Martínez, o artista de Sargadelos Pepe Llerena, o Secretario Xeral da Federación Nacional de Confrarías José Manuel González-Gil, o actor e músico Toñito de Poi, a empresaria e artista Maika Iglesias, o Cronista de Padrón Pepe Castro, directivos de diversas sociedades de pescadores galegas e outros amigos do escritor e xornalista de Catoira. Así mesmo, asistiron técnicos, fotógrafos e arquitectos que colaboraron neste libro de Editorial Galaxia con debuxos, planos e fotografías.

Compre, agora, agradecerlle aos medios de comunicación, xa que fun o “responsable de prensa de Piñeiro” neste acto, o seu tempo, entendo que ben empregado, ante tamaña explosión de cultura e raza.
Grupo Correo Gallego, La Voz de Galicia, Ideal Gallego, Diario de Bergantiños, Diario de Ferrol, Deporte Campeón, Diario de Arousa, Trofeo Pesca, Xornal Trueiro, Radio Galega, Radio Valga, Radio Voz, Onda Cero Radio e varios administradores de páxinas web.
Gracias sentidas pola vosa sensibilidade.
Gracias por ser galegos.
Botei de menos á Televisión de Galicia. A que din que é nosa…
Ter ao autor de
"O triángulo inscrito na circunferencia", “As troitas, miñas señoras”, “La mesa del Chef Rivera”, ao ideador do Palacio de Congresos (da ópera hoxe) de A Coruña e ao autor de “Esencias, Achares y Penares de Caza” non significa nada para algúns, xustamente os que non viñeron ¡collóns, os únicos que non viñeron! Nono entendo, doulle voltas e nono entendo. Xúrovos que non o entendo. Non o entenderei.
Eche o que hai, e o que hai é un traballo profundo, galego, serio, comprometido e, sobre todo, do meu amigo xornalista-altruista Piñeiro. Por iso, inda que esto debía ser unha especie de crónica, mudou. Agora é máis ben é un artigo de opinión cronicado.

Boa crónica. Boa opinión. Boa lamprea. Enorme país. Enorme Piñeiro.
Alberto Torres.
Outro de Catoira.

Acto de Presentación:

Intervención de Víctor Freixanes:

Queridas amigas e amigos, moitas gracias pola vosa presenza hoxe nesta posta en escea e celebración porque sempre é un acontecemento a presentación dun libro e neste caso do libro “Lampreas e Pesqueiras” de Miguel Piñeiro.
Logo da apoteose coa Sinfónica de Melide de Vázquez Arias temos que baixar un pouco á terra e eu, como editor e responsable da Editorial Galaxia, paso a presentarlles aos compañeiros de mesa.
Hoxe presentamos este libro no que nos, como editores, puxemos todo o cariño e todo o noso saber facer procurando un libro que chegase a moita xente. Un libro de divulgación e que fose capaz de entender o mundo la lamprea, da gastronomía, a tradición, a memoria histórica da lamprea, es decir, as construcións e a cultura que arredor da lamprea existe e accesible para os grandes públicos. Non é un libro para eruditos, tampouco un libro de representación, deses libros que se fan de gran formato e altísimo prezo, senon un libro para coñecer, para disfrutar, para comer e para viaxar polo mundo fascinante da lamprea.
Eu son neto de xente de Arbo e de Sela e para min a lamprea era un artefacto, e digo artefacto, que o meu avó Valeriano colgaba no faiado uns días antes do nadal. A familia viña para ver a lamprea e era a comida de noiteboa.
Seique en moitos sitios de Galicia a comida de noiteboa é o bacallao con coliflor e allada pero na miña casa, de neno, era a lamprea seca con coliflor con allada, tradición que viña de Sela e Arbo.
A miña fixación coa lamprea foi esa e no mundo da lamprea, os que a amamos podemos facer quilómetros e quilómetros para comela e hai quen a odia. Non hai termos medios. Ou es un fanático ou non podes vela.
Pero a lamprea forma parte dos sinais de identidade da cultura dun País, porque nesta mesa hai persoas que así o entenden e que contribúen á identidade e á cultura do País coa súa aportación.
Teño que agradecer a acollida do Chef Rivera como co-presentador e anfitrión.
Tamén agradezo a súa presencia a Joaquín España, Director da revista decana “Caza y Pesca” e sobre todo un dos profesionais da comuniación máis expertos e máis prestigiados na divulgación do que é a cultura da gastronomía e a cultura dos productos naturais que forma parte da identidade cultural dos países e en especial do noso. Polo que agrazo especialmente a Joaquín que nos acompañe facendo un esforzo ao non estar tan cerca de aquí coma outros polo que amosa un cariño especial para Miguel.
Está tamén Juan José Moralejo, aparte de experto no mundo dos gregos e dos antigos e por tanto das raíces profundas de occidente, na miña opinión, con permiso de Miguel, é quen máis sabe dos ríos e do placer dos ríos e tamén do sufrimento e da angustias dos ríos. Ler a Juan José é viaxar pola preocupación dun entorno que se degrada, que non sempre se valora. Él está atento a coidar e a disfrutar porque as cousas se coidan cando se aman e se non se coñecen non se aman e cando se aman é cando se disfrutan realmaente. Poucas persoas coñezo que disfruten tanto dos ríos como troiteiro, como pescador, como Juan José. Eu ademais tiven o pracer de publicar “As troitas, miñas señoras”, que é unha auténtica xoia.
Tamén está connosco César Portela, que ademáis de arquitecto premiado e recoñecido internacionalmente, é un dos homes que con máis coidado e atención observou e divulgou o patrimonio arquitectónico que representa toda a estructura cultural que arredor da lamprea existe. Estou falando das pesqueiras, construcións antiquísimas das que falarán na mesa con máis coñecemento ca min.
César sempre coidou especialmente ese patrimonio como algo a conservar e algo do que non só presumir senon que forma parte da memoria dos nosos avós e sen ela non somos nada nós e desde logo non serán nada os nosos netos.
E logo intervirá, Miguel Piñeiro. Cando Miguel apareceu na casa con este libro entendimos inmediatamente de que ía porque non se trataba tan só dun libro de gastronomía e de cociña, que tamén, senon que era un libro dun amante do río dun amante da naturaza, dun amante da lamprea que era quen de conectar a modernidade do disfrute da gastronomía coas raíces que explican as cousas e con ese talento de xornalista e comunicador demostra do que pode ser capaz. Non é novo neste oficio, nin é a primeira publicación. Desde Galaxia desexamos que siga publicando e que o faga connosco.
Moitas gracias a todos pola pola súa presenza.

 

Intervención de Joaquín España:

Boas tardes a todos.
Antes de nada quero pedirlles disculpas por falar en galego, enténdoo mellor que o falo, así que seguro que pronunciarei incorrectamente, fallarei nas palabras e soltarei algunha que outra burrada. Pero accedido ao seu perdón acometo a miña intervención sen tarantuladas.
Miguel, todo un xenio á hora de meter en problemas aos amigos, deixóume claro que me invitaba só se falaba en galego. Xa o teño feito noutras ocasións, sempre por obriga súa, por exemplo na primeira emisión do programa Ríos e Montes da Radio Galega, programa que é a envexa da profesión polos índices de audiencia que consegue.
Pero ademáis, cómo me vou negar se aínda reteño no meu padal os centolos de Cierto Blanco e os percebes de Baio, entre outras exquisiteces, que me convenceron da conveniencia de ter a Miguel como amigo… Aquí, en público, proclamo a miña confesa adición ao marisco galego e a miña falla de interese por desintoxicarme.
E vou ser máis sincero. Topei a perfecta sustituta culinaria da miña avoa en Maruja (sogra de Miguel e miña tamén, por se alguén anda despistado) que ben se encarga de aplicarme o Vademecum gastronómico desta terra.
Pero tamén debo indicar que, o de Catoira, obligoume a pescar o meu primeiro reo do Tambre; a gozar co meu primeiro salmón en Ximonde e tentalo ano tras ano sen tregua nin descanso; a lanzar unha raiada de risco no Xubia e a abstraerme no encanto do máxico sereo de Sinde; entre outros placeres que a vida me otorgou e aos que non renuncio no resto da miña vida.
Presumo de ser un dos poucos amigos que obliga a Miguel e á Nena a abandonar o terruño pra baixar a Madrid a descansar na miña casa, que é a súa. O de descansar é unha falacia porque os que coñecemos a Miguel sabemos que é un cú inquedo e cando se ergue xa non ten parada.
Nin que dicir ten que se se ergue pra ir pescar, nese caso podemos empatar a sobremesa da cea co almorzo parando agás pra falar da conveniencia de si poñemos unha mosca de Seijas ou de Gayoso.
Sei de qué lles falo, porque hai case vinte anos, as obrigas xornalístico-cinexéticas, miñas e del, provocaron que nos coñecésemos… e ata hoxe.
Miguel vivíu os meus momentos máis doces e os máis amargos, éstes afortunadamente foron poucos. En xustiprezo á nosa amizade eu vivín os seus.
Hai un tempo, con ocasión da presentación dun ensaio cinexético que publiquei, Miguel plantóuse en Madrid saboreando aquel momento ata provocar certa envexa pola miña parte, pois disfrutaba da presentación do libro incluso máis ca min. Algún dos convidados chegou a pensar que o libro era dél ¡Fíxense! Pero o entendo, o comparto e o respaldo.
Esa paixón, ese frenesí, esas gañas, me contaxian e fan máis forte a amizade que mantemos.
Por iso, hoxe, eu síntome feliz porque publico un novo libro. Si, si; dixen ben, porque os libros de Miguel tamén son meus e éste é o quinto libro que publicamos. Mágoa de non ter máis tempo pra escribir, co que nos gusta…
Este traballo, co meu nome ou sen el, ten moito de min, sobre todo de orgullo porque a amizade non se paga, se saborea.
Miguel e mais eu temos pateado media España en encontros e reunións de prensa, do Roncal a Valencia, de Burgos a León, da serra palentina a Guadalajara, do Lozoya a Vilagudín, polo que nos coñecemos á perfección, tanto que case nunca fai falla que medie palabra. Xa non falo de Portugal xa que logo tería que recordarche que tes unha débeda conmigo, Montana, pero todo se andará…
Temos as mesmas inquedanzas pola lectura e por escribir –ensino de España e Piñeiro Páis-, os mesmos desexos e as mesmas paixóns polo xornalismo. E metidos en fariña, postos a pescar, confeso que non temos coñecidos e moito menos amigos ata a hora de xantar…
Con Miguel vivín emocións, como aprender a non volver a confundir o Viveiro de Cobas, que está en Ferrol, co Viveiro e Covas da desembocadura do Landro. Pero tamén coñecín a sutileza do sabor das navallas de Montalvo, as delicias e soidades da praia da Lanzada, os paseos polo Portonovo mariñeiro, as noites tolas de Sanxenxo, os mil e un salmóns de Tito Nixon, a tenrura do Rueiro de Pazos (aquí inclúo a Santiago como barrio ilustre), os nosos lamentos porque a presa de Portodemouros impide que as lampreas cheguen directamente á cociña do Conde de Waldemar e…
Miguel, non abafarei endexamais de patear e mallar contigo ríos e regatos desta maravillosa terra.
Mañá, agardo, antes de regresar ás miñas obrigas, iremos a Herbón pra sentarnos a contemplar a corrente do Canal e a comprobar cómo Areas e Bellas desafían o paso do tempo. E, se tempo temos, iremos augas arriba ata Plateado, A Trapa, Bumio ou ata dar co Neto de Muíños na desfeita de Couso. Seguro que a conversa será reconfortante e fluida e que, ainda estando no Pai Ulla –Perdón Doctor Moralejo- o Tambre sairá a colación, por aquelo de que a ver se un día destes se lembran de min Casal e Máiz e me poñen unha pedra nos Mallos, no Marcaso ou no Refuxio. En Herbón xa a teño, a Pedra de España está a carón da Pedra de Piñeiro e a de Torres.
Miguel apela sempre ao meu vintecinco por cento de sangue ferrolá e por iso non podo renegar dos meus compromisos con esta terra. E creo que ata hoxe vou cumprindo ¿Non é así, Miguel?
O único que vou lamentar desta feliz visita é que marcharei da miña terra sen saborear lamprea, porque non está en temporada, pero seguro que iso o arranxa o Chef Rivera en xaneiro… ¿Verdade?
Por último, lamento defraudar aos que agardaban que falase do libro. Eu vin falar do meu amigo ainda que se lle dea por liarme cada vez que publica un libro ou ten outra ocurrencia, e ten moitas. Así que, de paso, permítanme que me enchoupe de galeguidade e que disfrute dos moitos e grandes amigos que teño aquí.
E pra finalizar, dígoche Miguel o de sempre que publicamos un libro:
Noraboa pra ti e pra min, fixemos outro magnífico traballo. Este libro sobre as Pesqueiras e a Lamprea faría sentirse moi orgulloso a teu Pai a quén eu tamén boto de menos. Hoxe é o noso día. ¡Gocémolo!
Moitas grazas.

 

Intervención de Chef Rivera:

Boas tardes.
É un honor para min e un orgullo compartir esta mesa de presentación e exercer de anfitrión do acto.
O noso amigo Miguel, que é un gran liante como sabemos todos, lióume no tema sen saber qué ía dicir pero logo me tranquilizou indicándome que simplemente falase da lamprea que xa é bastante. E iso vou facer.
Todos sabemos que a lamprea é o producto gastronómico de temporada máis importante que temos en Galicia. Un producto adorado por moitos e non tan querido por outros. Hai quen fai cen quilómetros para degustar unha lamprea e hai quen non da dous pasos.
A lamprea, na actualidade, prepárase de diversas formas. Á bordelesa deu paso a moitas preparacións: con foie, en ensalada, seca, asada, rechea… É decir que xa non hai excusa para non comer lamprea polo feito de que estea feita no seu sangue. Pero eu digo, cando comemos unha chuleta de ternera ¿está feita co sangue ou se lle saca?
É curioso que en Galicia só se degusta en temporada cando en Francia se come en calquera época do ano.
Non podo decir moito máis xa que todos sabemos de que se trata.
O libro de Miguel é un traballo moi ben editado, é unha gran representación do mundo da lamprea.
Eu invito a que lean o libro por que nel está todo dito e non hai máis nada que dicir.
Moitas gracias.

 

Intervención de Juan José Moralejo:

Queridas membras e queridos membros que aquí estades, e queridos membrillos, se é que hai algún; e non digo queridas membrillas porque o feminino de membrillo é mermelada:
O primeiro e moi xusto e moi a gusto, unha noraboa mais para Víctor e para Editorial Galaxia e o seu longo e rico protagonismo na Cultura Galega porque esta novidade Lampreas e pesqueiras fainos entrar nun dos Sancta Sanctorum desa Cultura Galega, en Cultura viva e da xente de a pé con séculos e séculos no oficio e mais na afección de catar con éxito os ríos para que estes os fagan partícipes da súa riqueza; pero tamén temos que nos asomar ás desfeitas que din que son de necesidade e de progreso e xa nos deixaron sen pescos e pesqueiras, sen lampreas, etc. e sen moitos quilómetros de río, en especial no Tambre e no Miño; aproveito esas desfeitas mais ou menos inevitables no seu momento e agora seica irreversibles, desfeitas explícitas e lamentadas neste libro por Miguel, para chamar a vosa atención sobre a terca epidemia de desaprensivos e porcos que neste últimos anos inzan nas beiras dos nosos ríos para os lixar a eito, e o peor de todo é que moita desa desaprensión e porcaría vai ficando impune e sen remedio. Estamos esquecendo o moito que importan os ríos limpos, esquecemos que cando o poeta recitaba

Nuestras vidas son los ríos...

o eco fíxolle fe de erratas e respondeulle

Nuestros ríos son la vida...

En fín, non choramos mais porque o día é de festa co Señor Duque do Sar e as súas Lampreas e pesqueiras, pero eu sei que ó Señor Duque parécelle ben e oportuno todo canto se pelide pola limpeza e vida dos nosos ríos.
A lamprea, Cultura Galega aínda viva ¡e que dure! e tamén veterana, como podedes ver na excelente noticia que Miguel nos dá de cómo nos moi centenarios latíns de catedrais e mosteiros estan bispos e condes, frades e reis, en acordos, desacordos e trasacordos por salmóns, sábalos e lampreas, por redes e por pescos, desde o Navia ata o Douro, en toda a que foi a Gallaecia que deseñaran os romanos. Fixádevos ben que falo soamente nos salmóns, sábalos e lampreas porque vos eran tempos de fartura, tanta que das miñas señoras, as troitas, e dos reos ou troitas travestis–eu digo troitas travestis onde o meu sabio amigo Fernando Cobo ponse fino e culto e nos di que os reos son troitas esmoltificadas ¡manda...!-, tempos de fartura, digo, porque de troitas e de reos nin se falaba e agora andamos a chorar por eles e para que dean os centímetros legais.
Quero destacar no libro, ademais da excelencia técnica e informativa do texto en todos os aspectos que toca, a beleza e cualidade do material gráfico e fotográfico. Penso, por exemplo, que a beleza do Miño e dos seus pescos en Arbo –mirade a foto que coroa a obra- podería servir para un Test para detectar badocos mentais: pónselles diante a foto e pregúntaselles: ¿Sería vostede capaz de meterlle formigón e kilowatios a esta epidemia de esplendor? E se di que sería capaz, inauguraremos o estropicio botándoo a el pola turbina. E como eu teño un pique crónico con Miguel pola xerarquía dos ríos e acabo de falar do Miño en Arbo, teño que lle dicir que tampouco non está nada mal o Ulla en Herbón. (Nota.- Os piques veñen de abaixo, de Miguel: mirade os quilómetros e os metros cúbicos deses dous ríos e logo falamos...)
Ó Señor Duque do Sar teño que lle agradecer un epílogo no que me deixou emborcar unha chea de memorias familiares e da infancia. El non me coutou os folios, pero tiven que os coutar eu porque a min, a Miguel ou a quen sexa, que teñamos cana e carrete, pódenos pillar o día do Xuízo Final, dándolle á pluma de escribir e sen outra interrupción que a de darlle á pluma de pescar porque ¡claro está! hai que repostar.
Aprendo en Miguel que a lamprea é agnata, que no meu grego antigo quere dicir que a lamprea non ten queixa... ¡Ben, alá ela! porque eu si que teño queixa, e non da lamprea, senón dos que andan a predicar as súas excelencias gastronómicas no intento de convencer a moita xente que, con moi bo criterio ético e con notable gusto estético, opina que a lamprea é unha cobra negra, noxenta, repulsiva... e que non a comerían, inda que morresen de fame... E teñen eles razón e hai que llela dar, ademais de lles dar fanecas, repolo, nocilla..., pero lamprea ¡nin mirar para ela!, que así nós, os desaprensivos, tocamos a mais, que xa queda pouca e cara.
E acabo xa porque non quero embudar en vós e na vosa cortesía, como, con símil tomado do que fai a lamprea cos peixes, din por terras do Miño dos pelmas que falan de mais e non te deixan ir.
Amigos Víctor e Miguel, noraboa neuronal e cordial.

 

Intervención de César Portela:

Boas tardes.
Vou escomezar por explicar as motivacións da miña presenza neste acto.
A primeira é o meu amor e a miña adicación nunca época a estudiar e defender estes artificios chamados pescos ou pesqueiras que nun intre no Miño estaban ameazados por seis presas sucesivas e ían desaparecer, hai desto trinta e tantos anos. Iso levóume a escibir o libro “As pesqueiras do río Miño” que non tiña outro obxecto que chamar a tención sobre estas cousas que parecían paisaxe sen máis e que eran susceptibles de cambiar por kilowatios como ben dixo o profesor Moralejo.
A outra razón, para mín a máis importante, a miña relación, o vencello que teño desde hai moitísimos anos coa familia de Miguel.
Seu pai e o meu eran amigos.
José Piñeiro era unha forza da natureza. Gran amigo dos seus amigos e sobre todo un home de ben. Hoxe quero recordalo porque ademáis foi o responsable dun dos meus primeriros proxectos que fixen como profesional, a Casa Consistorial de Cesures.
O libro de Miguel é maravilloso pola forma e polo fondo.
Dicía o famoso director de cine alemán
Wim Wenders que unha imaxe fotográfica nos da dúas cousas, o que está diante do obxectivo da cámara e o que está detrás dela.
As fotos e os debuxos deste libro están feitas coa cabeza pero sobre todo co corazón. Detrás delas hai moitas horas de perseguir esas luces e augas que discorren para chegar a ter un material coma este.
Parafraseando ao famoso poeta norteamericano Walt Whitman, este traballo de Miguel é un libro pero sobre todo é un canto ao que comemos, ao que argallamos e ao que somos capaces de imaxinar. E eu penso que ese é o éxito fundamental deste libro. Libro que ten uns colaboradores fantásticos pola súa traxectoria profesional e pola súa traxectoria investigadora e docente como é o caso de Moralejo. O epílogo é o zume extraído do sentimento de defensa dun territorio que chamaban os escritores e poetas o País dos mil ríos
.
Ese territorio que tan ben nos contou Rosalía, Cunqueiro, Otero Pedrayo e Fernández Florez. Galicia é unha marabilla de País construido monumento a monumento, cruceiro a cruceiro, pedra a pedra, facendo eses muros con esas pedras que os canteiros collían no seu regazo para poñelas unha enrriba de outra.
Así están construidos estes pescos ou pesqueiras que son a mellor demostración de que o artificio do home que habita un País pode construir sen a necesidade de destruilo como fan moitas construcións que nos horrorizan na actualidade.
Os artificios cando están ben feitos e sen fan con cariño e son producto da necesidade e da beleza non só non destrúen o País senon que o subliman como é o caso destas pesqueiras que nos emocionan e que debemos defender.
Felicito a Miguel e un recordo para o seu Pai, o meu amigo, de quen aprendín moitísimas cousas.
Moitas gracias.

Intervención de Miguel Piñeiro:

Como moitos de vos sabedes, meu pai mantiña unha estreita relación con diversos persoeiros da elite da cultura galega.
Cunqueiro, Otero Pedrayo, Castroviejo, Cela…
É coñecida a paixón e admiración que Chef Rivera mantén polo Nobel padronés Camilo José Cela. Quero ter un detalle con José Antonio entregándolle unha tarxeta manuscrita que enviou Cela a meu pai en 1983 para que el a garde. Non lle darás máis valor ca min pero sei que a vas agradecer. Quero que a gardes cos outros recordos do Nobel. Aquí estará no lugar adecuado.

Froito desa relación que mantivo meu pai cos ilustres da nosa cultura, é unha carta manuscrita e asinada en Trasalba en 1964 da que vou dar lectura a un párrafo.
“A Xosé Piñeiro Ares. Pontecesures.
Meu querido amigo. O 15, vindo do Porto, dinlle ao Ulla na ponte as memorias que me diron para il os outros ríos de arelanza saudosa: o Douro, Cavado, Limia, Miño, Fragoso, Lérez e Umia, e os seus poetas.
Sempre vello amigo.
Ramón Otero Pedrayo”
A familia de Piñeiro Ares fai entrega deste documento ao Presidente da Fundación Otero Pedrayo, Víctor Freixanes, para que a garden co resto do legado do Patriarca das Letras Galegas no Pazo de Trasalba.

E en efecto, Pepin, meu pai, era íntimo amigo de Agustín Portela, pai de César Portala. En 1950 Agustín fixo un debuxo para ilustrar un dos libros do meu Pai. É o momento de que que este debuxo pase ás mans de César, fillo do autor.

Queridos Juan José, César, Víctor, Joaquín, José Antonio.
Amigas e Amigos.
Boas tardes.
Logo do escoitado, e vivindo un momento tan entrañable, non podo ocultar a miña satisfacción por publicar este traballo. Pero non é este o motivo primordial da miña fonda e sentida felicidade, que tamén, senón a honra de me acompañaren tan ilustres persoeiros que ademais forman parte do meu sentir emocional.
Hai un tempo non lle outorgaría a importancia que ten, pero agora, sobrepasada a idade madura da xuventude e moi preto xa da xuventude da idade madura, como dicía Víctor Hugo, reparo agradecido na circunstancia de me arrouparen.
Hoxe o Doutor deixou o risco na casa, César o cartabón no estudio, Víctor a historia de Pedrayo en Trasalba, Joaquín as moscas en Tres Cantos e José Antonio o pucheiro nos fogóns. E agradezo, e non sei cómo, que estean aquí dando ás a estas liñas que naceron das inquedanzas literarias, da paixón e da devoción culinaria que profesa meu Pai, Pepín, por este singular e ancestral ciclóstomo.
É a lamprea un elemento único da cultura culinaria do noso País e rebasa con poderío esta condición pra atribuírse parte da historia social e económica do pasado milenio.
De Cunqueiro a Moralejo e de Catoira a Ximonde, que veñen a ser os alicerces dos meus puntos cardinais, a lamprea foi quen de dar de comer en tempos de fame e foi factor de dinamización social e motor económico das comarcas nas que se captura.
A cultura lampreeira forxou o paso dos séculos nas sociedades ribeirás e foi tal a fortaleza do seu poder que mesmo traspasou fronteiras por Europa adiante ata instalarse no mesmísimo berce do Imperio. Sen ir máis lonxe, o curso da coroa inglesa viuse alterado por un surffeit de lamprea como no seu día lle pasou ao de España por unha troita presuntamente envelenada.
Logo de perderme durante un tempo, incluso creo que foi demasiado, no cheiro a papel vello de bibliotecas e outros angares da nosa cultura, acertei a impregnarme do verdadeiro sentir e da auténtica significación deste peixe; como agardo dos que lean o libro.
Tamén debo dicir que todo parece indicar que me empeño en escribir contracorrente, xa que logo, publiquei un libro sobre o risco e a pesca tradicional do reo cando xa non se pode pescar co atávico engado e hoxe presentamos un libro sobre a lamprea cando a súa explotación e, en consecuencia, o seu consumo están en certo perigo, sobre todo por mor das grandes presas.
Ulla, Miño -Doutor, permíteme que por esta orde- e Tea atesouran e cobixan nas súas bulideiras augas a este excepcional bocado pra o padal, pero na actualidade a man do home ten á cultura lampreeira contra as cordas.
A contaminación, as antiestéticas macro-moles de cemento e o furtivismo están pondo en perigo ao animal máis vello do planeta.
E se con ela se cometen tamañas desfeitas e arrepíos, non é menos criticable a ignominia e o desprezo que sofren as propias construcións nas que se capturan. As pesqueiras deberían atesourar un rango propio como teñen outras xoias do noso patrimonio.
Pero claro, se houbo e hai alcaldes e concelleiros de cultura no noso País que no único que van sobrados é na incapacidade cultural e na revirada colocación do ladrillo, non lles pidamos que coñezan e moito menos escudriñen no seu pasado histórico porque se lles poden fundir as poucas neuronas que teñen. Xenoma escaso que dixo Geluco. Barreiro Rivas xa apuntou no seu día que quen renega do seu pasado topará co seu destino e xa Cervantes avisaba de que a senda da virtude é moi estreita e o camiño do vicio, ancho e espacioso…
En todo caso, as diferentes administracións teñen un labor por acometer e un traballo por realizar: a restauración, limpeza, adecuación e dignificación das Pesqueiras do Ulla. É lamentable comprobar en qué estado se atopan estas fermosas construcións da enxeñería hidráulica. Agora, liberado Padrón das incompetencias e neglixencias dalgúns responsables políticos anteriormente aludidos, non acerto a entender por qué non se arbitra unha política cultural que arroupe as Pesqueiras de Herbón pra uso e goce de padroneses, ullaneses e foráneos.
Calquera pode pensar en que nos tempos actuais hai preocupacións máis senlleiras. Certamente, a situación económica mundial ¿
Crisis, what crisis?, o coche de Touriño, o apartheid de Pepiño Blanco no proceso electoral americano, a entrevista de Julián Muñoz, etc., son motivos de preocupación colectiva, pero como dixo Woody Allen, a min interésame o futuro porque é o sitio onde vou pasar o resto da miña vida. Por ese egoísta e vaidoso motivo, é polo que me preocupan as pesqueiras. Por min, como se Touriño vai en globo e Pepiño Blanco vota en Oklahoma; eu pesco en Herbón e gústame comer lamprea…
Pero o descoñecemento da auténtica valía deste peixe vén de atrás. O “Manual del Pescador” de Valverde, editado en 1879 en Barcelona, afirmaba que a lamprea nada coa cabeza fóra da auga, que ten un orificio polo que respira e bota auga coma os cetáceos, que se nada a certa profundidade se asfixia, que se pesca na baixada ao mar logo da freza, que fóra da auga non morre facilmente se non se lle corta a cola; que se a esmagamos morrerá sen facer movemento ningún e que ao pescala debemos extremar os coidado sobre todo coa súa mordedura, que é perigosa, polo que será mellor non tocala se non é con tenazas.
Volvendo ao libro, pra este compoñedor de palabras, é un auténtico luxo contar cos prólogos de Ferrán Adriá e Juan Mari Arzak e o maxestuoso epílogo de Juan José Moralejo.
Agradecido estou a Ferrán e Juan Mari por distinguirme co seu introito e na mesma medida ao meu Doctor predilecto -aínda que sexa de aula e non de fonendo-, porque este traballo non tería sentido sen o seu parecer ao respecto, ademais de participarnos dun significado recuncho da historia da súa familia.
Nesta mesma orde de agradecementos, desde Paulino qué o primeiro en ler os meus traballos, fotografía, asesoramento científico, planos, pescadores, cociñeiros, ata as confidencias persoais das miñas fontes de información e documentación, contactos que me abriron portas e aqueles que me facultaron de documentos antigos… a todos quedo agradecido e en débeda. E permítanme en prol de abreviar que non os cite a todos, pero eles xa saben quen son.
Agradecemento que estendo ao Restaurante Chef Rivera, santuario gastronómico onde a lamprea é un Santo Grial de temporada.
E unha reflexión especial merece o medio.
Galaxia. Un soño, un anceio…
Logo de dous traballos en castelán, con Ediciones Tutor, retomo o camiño que encetei hai dez anos, na nosa lingua, co meu primeiro libro.
Era unha necesidade e unha obriga coa que saldo un compromiso adquirido coas miñas convicións persoais.
Editorial Galaxia, o proxecto de
Otero Pedrayo e Ramón Piñeiro, entre outros senlleiros da nosa cultura, creu nestes folios cando a idea estaba desenvolvida pero aínda non collera corpo. Debo subliñar que os criterios editoriais levaron a publicar este traballo en formato guía, pero agardo que as vendas aconsellen a publicación do texto primixenio.
Por tanto, pra Galaxia o meu agradecemento que personalizo en Freixanes, Soutullo, Lema e o meu paisano o catoirés Fausto Isorna, que volveu a deseñar a portada como fixera no seu día co meu primeiro libro.
Finito.
Agora que logo chega a nova campaña lampreeira, se algúns de vostedes queren poñer a proba as súas habilidades culinarias, Moralejo e un servidor ofrecémonos de xuíces acomodados pra tal mester coa única obriga de comer lamprea ata enchernos coma petos. Esforzo e sacrificio que realizaremos renunciando á contraprestación económica.
Conclúo, e fágoo reparando na ledicia compartida que hoxe teñen meu pai, Pepín, e a miña amiga Ana Pais, pra quen a presentación deste traballo é o preludio a un maxestuso timbal de lamprea do que van dar conta á saúde de todos vostedes e da miña propia.
Agradecido.

Viño Galego:

volver a principal